Box 3 voor beginners: zo wordt je vermogensbelasting berekend
In box 3 betaal je belasting over een fictief rendement op je spaargeld en beleggingen, niet over het rendement dat je echt haalt.
Box 3 klinkt ingewikkeld, maar de berekening bestaat uit een paar stappen die je zelf kunt nalopen. In dit artikel leggen we de berekening van box 3 uit aan de hand van de officiële cijfers voor 2026, met een rekenvoorbeeld. Het is geen belastingadvies. Wil je weten hoe je je vermogen op 1 januari vastlegt? Dat staat in Vermogen per 1 januari bijhouden voor box 3. Cijfers: Belastingdienst, pagina over het box 3-inkomen op de voorlopige aanslag 2026, gecontroleerd op 18 november 2026.
Wat is box 3?
Box 3 is het deel van de inkomstenbelasting voor "sparen en beleggen": spaargeld, beleggingen en andere bezittingen, min schulden. Je betaalt geen belasting over wat je echt verdient, maar over een fictief rendement dat de overheid vaststelt. Dat heet het forfaitaire rendement.
De cijfers voor 2026
Volgens de Belastingdienst gelden voor de voorlopige aanslag 2026:
- Heffingvrij vermogen: € 59.357 per persoon.
- Banktegoeden: 1,28% rendement (voorlopig).
- Beleggingen en andere bezittingen: 6,00% (vastgesteld).
- Schulden: 2,70% (voorlopig).
- Drempel voor schulden: € 3.800 per persoon.
- Tarief box 3: 36%.
De percentages voor banktegoeden en schulden zijn voorlopig. De Belastingdienst stelt ze begin 2027 vast en gebruikt ze voor de definitieve aanslag over 2026. De berekening gaat volgens de zogeheten overbruggingswetgeving, met fictieve percentages.
De berekening in zes stappen
- Belastbaar rendement: rendement op banktegoeden plus rendement op beleggingen en andere bezittingen, minus het rendement op aftrekbare schulden (schulden min de drempel).
- Rendementsgrondslag: bezittingen min aftrekbare schulden.
- Grondslag sparen en beleggen: rendementsgrondslag min het heffingvrij vermogen. Fiscale partners mogen dit verdelen.
- Aandeel: grondslag sparen en beleggen gedeeld door de rendementsgrondslag, in procenten.
- Voordeel uit sparen en beleggen: belastbaar rendement × dat aandeel. Dit is je box 3-inkomen.
- Belasting: 36% van dat voordeel.
Een rekenvoorbeeld (verzonnen cijfers)
Lisa is alleenstaand. Op de peildatum heeft ze € 40.000 op een spaarrekening en € 60.000 aan beleggingen. Ze heeft geen schulden.
| Stap | Berekening | Uitkomst |
|---|---|---|
| Rendement banktegoed | 40.000 × 1,28% | € 512 |
| Rendement beleggingen | 60.000 × 6,00% | € 3.600 |
| Belastbaar rendement | 512 + 3.600 | € 4.112 |
| Rendementsgrondslag | 40.000 + 60.000 | € 100.000 |
| Grondslag sparen en beleggen | 100.000 − 59.357 | € 40.643 |
| Aandeel | 40.643 ÷ 100.000 | 40,643% |
| Voordeel uit sparen en beleggen | 4.112 × 40,643% | ongeveer € 1.671 |
| Belasting | 1.671 × 36% | ongeveer € 602 |
Zonder het heffingvrij vermogen was de belasting dus een stuk hoger. Dat laat zien waarom de eerste € 59.357 per persoon geen belasting kosten. Let op: het is een voorlopige berekening, en de percentages voor banktegoeden zijn nog niet definitief.
En als mijn werkelijke rendement lager is?
De Belastingdienst verwijst naar uitspraken van de Hoge Raad. Als je werkelijke rendement lager is dan het fictieve, moet volgens de pagina het werkelijke rendement worden belast. Dat weet je pas na afloop van het jaar, dus de voorlopige aanslag houdt er geen rekening mee. Blijkt het werkelijk rendement lager, dan past de Belastingdienst het box 3-inkomen aan in de aangifte inkomstenbelasting over 2026. Hoe dat in jouw situatie precies werkt, lees je op belastingdienst.nl; wij geven geen persoonlijk advies. Houd daarom ook je werkelijke resultaten bij: wat je begin- en eindwaarde was, wat er is bijgestort en wat je aan rente of dividend kreeg.
Veelgemaakte fouten
Een paar punten waar het vaak misgaat, ook als je het artikel van de Belastingdienst gelezen hebt:
- Het heffingvrij vermogen aftrekken van elk onderdeel apart. Het wordt één keer toegepast op het totaal.
- Vergeten dat een fiscale partner de grondslag mag verdelen.
- Schulden volledig aftrekken. Alleen het deel boven de drempel telt.
- Het percentage van vorig jaar gebruiken. Ze veranderen jaarlijks; kijk op belastingdienst.nl.
- Niet bijhouden wat je rekeningen en beleggingen echt hebben opgeleverd.
Wat telt mee als bezit?
Onder banktegoeden vallen je spaar- en betaalrekeningen. Onder beleggingen en andere bezittingen vallen bijvoorbeeld aandelen, ETF's, een tweede woning en vorderingen. Je eigen woning waarin je woont valt in box 1 en dus niet in box 3. Welke bezittingen en schulden precies tellen, en hoe ze worden gewaardeerd, staat op belastingdienst.nl; die lijst verandert soms, kijk dus altijd bij het juiste jaar.
Wat betekent dit voor je gedrag?
Voor de belasting maakt het niet uit wat je belegging werkelijk doet: je wordt belast over het fictieve rendement van de categorie. Die categorie telt dus wel: in het voorbeeld hierboven wordt een belegging met 6,00 procent gerekend en spaargeld met 1,28 procent. Dat is geen aanleiding om je geld te verplaatsen: beleggen heeft risico en kan waarde verliezen, en spaargeld is niet bedoeld voor rendement. Neem beslissingen op basis van je doelen en je risico, niet alleen op basis van belasting. Voor een buffer zie Noodfonds: hoeveel heb je nodig en waar zet je het neer?.
Je cijfers bij de hand hebben
Voor de aangifte heb je saldi op de peildatum nodig, en als je werkelijk rendement wilt laten meewegen, ook je begin- en eindwaarde en je stortingen. Wie dit het hele jaar bijhoudt, hoeft in het voorjaar niet te zoeken. Maak daarom een eenvoudige lijst: rekeningen en saldo, beleggingen en waarde, schulden en saldo, plus de datum.
Hoe Vartu kan helpen
Vartu berekent je box 3-belasting niet; gebruik daarvoor de rekenhulp van de Belastingdienst. Wat de app wel doet: je saldi, beleggingen en schulden op één plek tonen en je netto vermogen over tijd laten zien, zodat je je cijfers voor de aangifte snel bij de hand hebt. Zie ook Sparen of beleggen met kleine bedragen: waar let je op?. Alles blijft op je iPhone, zonder account; de app is in het Nederlands en één uitgaven- en één beleggingsrekening zijn gratis. Start in App Store.
Op een computer?
Scan met de iPhone-camera om Vartu in de App Store te openen.
Meer van de blog
- ETF kiezen: de kosten (TER) uitgelegd met een rekenvoorbeeld
- AOW en pensioen: de drie pijlers uitgelegd
- Hypotheekrenteaftrek uitgelegd: voorwaarden, tarief 2026 en een voorbeeld
- Wat is een ETF? Uitleg in gewone taal
Vartu is geen financieel advies. Prognoses en schattingen zijn rekenwerk op je eigen cijfers.